Hiztegia: Bestelakoak

Hiztegi honetan bildu nahi izan ditugu lagunarteko hizkerako berba eta erranaldiak. Oinarrian "Berbeta berua" liburuko hiztegia dago (A. Telleria, Badihardugu Elkartea 2003). Horri gehitu zaizkio: batetik, beste zenbait liburutan jasotako hitzak; bestetik, eta batez ere, gazteei egindako elkarrizketa eta inkestetan batutako hitzak. Marrazkiak: Roberto Landa 'Mundina'. Informazio gehiago

(norberaren) fraketan sartu. ad. (Bestelakoak) no tener vela en este entierro. Norbait berari ez dagozkion gauzetan sartu. Hori ez dok hire arduria eta badakik zer egin, heure fraketan sartu. (BB)

abarketia euki. ad. (Bestelakoak) dar la brasa, meter la chapa. Jardun astuna izan norbaitek. Orduerdi baiño ez nok egon berakin, baiña horrek jaukak eukitzeko abarketia! (BB)

adar soiñua euki. ad. (Bestelakoak) vacilar, tomar el pelo. Norbaiti burla egin edo ziria sartu. Hi, adar soiñua dakak ala? Anboto Gipuzkoan dagoela, adarra jotera beste leku batera! (BB)

adar soiñuan ibili. ad. (Bestelakoak) vacilar, tomar el pelo. Norbaiti burla egin edo ziria sartu. (BB)

adarra jo. ad. (Bestelakoak) vacilar, tomar el pelo. Norbaiti burla egin edo ziria sartu.

adarrean ibili. ad. (Bestelakoak) vacilar, tomar el pelo. Norbaiti burla egin edo ziria sartu. Hi, adarrin al habil? Potrotaiño eitten ai nauk, e!

adurra darixola egon. ad. (Amodioa eta sexua), (Bestelakoak) babeando, cayéndosele la baba. Miretsita begira egon. Nobixua kriston idiskua dala-eta hor jabin adurra darixola Goreti. (BB)

afan usaiña (euki). iz., ad. (Bestelakoak) ponerse gallito, farruco/a. Afankeria; harrokeria. Morora bajatu eta kriston materixala ekarri dok, bale, baiña ez hari etorri afan usaiñekin laster kenduko duazau-eta. (BB)

afana emon. ad. (Bestelakoak) darle cancha a algo, exagerar. Gehiegizko miresmena edo arreta eskaini zerbaiti edo norbaiti. Hainbesterako ez dok, ez egixok holako afanik emon ez dan gauziari. (BB)

aker usaina. iz. (Bestelakoak) olor a tigre, olor a humanidad. Izerdi usaina.

amama euki/izan. ad. (Bestelakoak) tener potra, tener a huevo, (estar) chupado, tener un chollo. 1- Zortea izan. 2- Gauzaren bat egiteko erraz eduki. 1- Amama dakan horrekin mutillorrekin: altua, aberatsa..., penagarrixa garbostu bat falta izana. (BB) 2- Atezaiñaren aurrian amama euki jon gola sartzeko eta kale egin. Hori don artaburua!

Argurian ibili. ad. (Bestelakoak) charlar.

arnasia hartzeko astirik ez euki. ad. (Bestelakoak) andar agobiado/a, andar estresado/a. Lanez gainezka eta astirik gabe ibili. Bateko matematikak, besteko hizkuntzia, firin-faran ibiltzia be gustau eta, azkenian, ez jakat arnasia hartzeko astirik be. Bizimodu petrala! (BB)

arrastaria bota. ad. (Bestelakoak) echar una meada. Txiza egin. Hainbeste edan eta gero, hobe arrastaria botatzia. (BB)

arrastoik ez euki. ad. (Bestelakoak) no tener ni puta idea.

arrautzak ipini. ad. (Bestelakoak) jiñar, echar un tordo. Kaka egin.

ase in. ad. (Bestelakoak) estar hasta las cartolas de comida o bebida.

asko sakatu. ad. (Bestelakoak) pisar a fondo.

atxituta egon. ad. (Bestelakoak) estar hecho/a polvo.

azkenetan egon. ad. (Bestelakoak) estar a punto de palmarla, quedarle dos telediarios, estar en las últimas. Hilzorian egon.

azkenputz. iz. (Bestelakoak) último en llegar.

aztarranik ez eduki. ad. (Bestelakoak) no tener ni puta idea.

barre ustela. iz. (Bestelakoak) risa de conejo, risa falsa. Gogo gabeko barrea edo plantekin egiten dena izan. Ez du poztasunik adierazten. Ez jaukak gauza onik horrek buruan. Begiratu egixok dakan barre ustelari. (BB)

barriketan jardun. ad. (Bestelakoak) estar de palique, estar de cháchara. Hitz jario ugaria eta askotan ganora gutxikoa izan. Arratsalde osuan barriketan jardun giñuan gaztetxian; badakin, porro bat erre, zerbezatxo bat edan... giro edarra! (BB)

bazter guziyak jan. ad. (Bestelakoak) estar hasta las cartolas de comida o bebida.

begittan hartu. ad. (Bestelakoak) coger manía, coger tirria, coger asco. Norbaitenganako gorrotoa edo nazka sortu. Begittan hartu juat zerbitzen egoten dan tipua. Ez juat begi bistan ikusteik be gura! (BB)

belarritaraino jarri. ad. (Bestelakoak) estar hasta las cartolas de comida o bebida, ponerse las botas comiendo.

berbatu. ad. (Bestelakoak) hacer tongo. Zerbait jokoan egon eta arerioari irabazten utzi.

bere kasa. adlg. (Bestelakoak) a su bola, a su rollo.

bete-betean asmatu. ad. (Bestelakoak) dar en el clavo.

billaba. adj. (Bestelakoak) travieso/a.

bueltarik ez izan. ad. (Bestelakoak) no tener remedio.

buerda batean egon. ad. (Bestelakoak) estar sufriendo.

burutik behera kaka egin. ad. (Bestelakoak) tomar el pelo.

danak jorratu. ad. (Bestelakoak) desplumar (el dinero).

dardaizio. iz. (Bestelakoak) paliza.

dirua xahutu. ad. (Bestelakoak) desplumar (el dinero).

eleketan aritu. ad. (Bestelakoak) estar de palique.

Elorrixo ikusi. ad. (Bestelakoak) pasarlas putas, pasarlas canutas, pasarlas moradas. Egoera larriak edo arriskutsuak igaro.

eltzetzu. iz. (Bestelakoak) picolo.

erausian egon. ad. (Bestelakoak) estar de palique.

erregeari karta bat bidali. ad. (Bestelakoak) jiñar, echar un tordo. Kaka egin. Erregiei karta bat bieldu deutset eta gustora geratu naz.

errentia pagatzera juan. ad. (Bestelakoak) jiñar, echar un tordo. Kaka egin. Errentia pagatzera juan bihar juat, honek dittuk tripako miñak. (BB)

erretolikia euki. ad. (Bestelakoak) dar la brasa, meter la chapa. Jardun astuna izan norbaitek.

eruana jo. ad. (Bestelakoak) hacer la vista gorda.

euliak kontatu. ad. (Bestelakoak) estar en la luna.

fraille berbetia. iz. (Bestelakoak) palabras huecas. Hitz jario handia, baina ezer gutxi esaten duena. Gaztetxekuok Udaletxera juan gaittuk zerbait konpontzera, hala ta be, fraille berbetia besterik ez juau entzun. (BB)

fraketan sartu eziñik ibili. ad. (Bestelakoak) estar ufano/a. Pozez zoratzen egon; sarritan harrokeria puntu bat dauka. Fraketan sartu eziñik jabin disko bat grabatzeko esan dotsenetik. Badakin, munduko baterixa jotzailerik onena letxe. (BB)

ganbelako. iz. (Haserrearen adierazleak), (Bestelakoak) colleja, coscorrón. Buruan hartu edo ematen den kolpea. Eskolako postikin ganbelakue hartu det. (AZK)

gaztako. ad. (Haserrearen adierazleak), (Bestelakoak) colleja, coscorrón. Buruaren atzealdean hartu edo ematen den kolpea.

gorraizea eduki. ad. (Bestelakoak) hacerse el sueco. Gor pasakorra eduki zerbait entzutea ez denean komeni. Gorraixia ala? Hik ez dok entzun gura hiretako komenigarrixa ez danik! (BB)

gorri egon. ad. (Bestelakoak) estar sin blanca, no tener pelas. Poltsikoan dirurik ez izan. Ordaindduko don heuk tragua, atzo gabian urten egin najonan eta gorri najaon gaur. (BB)

gorriak ikusi. ad. (Bestelakoak) pasarlas putas, pasarlas canutas, pasarlas moradas. Egoera larriak edo arriskutsuak igaro. Eskalatzera juan eta lurretik hogei metrora sokia apurtu jakuan; gorrixak ikusi giñuazen handik urtetzeko. (BB)

gorringo biko arrautzak euki. ad. (Pozaren adierazleak edo positiboak izan daitezkeenak), (Bestelakoak) tener un buen par de cojones, tener los huevos bien puestos, ser un echado para adelante. Pertsona adoretsua, aurkako egoerei aurre egiten diena izan. Gizonezkoentzat erabili izan da. Gauzak gaizki urten arren, ez jok horrek atzera egingo: gorringo biko arrautzak jakazak-eta! (BB)

gotxo jarri. ad. (Bestelakoak) ponerse las botas comiendo.

hanka-jokua etara. ad. (Bestelakoak) darse el piro, largarse, salir por patas. Alde egin. (BB)

hanka-jotia etara. ad. (Bestelakoak) darse el piro, largarse, salir por patas. Alde egin. (BB)

haraxeiño. ad. (Bestelakoak) estar hasta las cartolas de comida o bebida.

hariye segiu. ad. (Bestelakoak) seguir el rollo.

harro usaiña (euki). iz., ad. (Bestelakoak) ponerse gallito, farruco/a. Afankeria; harrokeria.

hartzekuekin etorri. ad. (Bestelakoak) pedir cuentas. Arrazoi gabe arrazoia daukan moduan azaldu. Ez daukak arrazoirik eta ez hadi neregana hartzekuekin etorri! (BB)

hiletak jo. ad. (Bestelakoak) contar penas. Norbere penak kontatu. Bizi guztia hilletak joten ibili don, eta oin autoko karneta etaratzeko zortzi bidar kale egin eta gero, haundixauak joten jittun. (BB)

ipurdi agerin utzi. ad. (Bestelakoak) desplumar (el dinero).

ipurtzuloaño eon. ad. (Bestelakoak) estar hasta las cartolas de comida o bebida.

irutxur egin. ad. (Bestelakoak) hacer tongo. Zerbait jokoan egon eta arerioari irabazten utzi. (BB) Ez egik pelotari horren alde jokatu, irutxur egitten jok sarri-eta.

jai euki. ad. (Bestelakoak) no haber nada que rascar. Ezertarako aukerarik ez eduki. Hau penaltixau atezaiñak ez bajok geratzen, guriak egin jok, benetan jai jakagu partidua irabazteko. (BB)

jankaye. iz. (Bestelakoak) comilona.

japu. iz. (Bestelakoak) japo.

jota. adlg. (Bestelakoak) hecho polvo, para el arrastre, jodido/a.

jota egon. ad. (Bestelakoak) estar hecho/a polvo. Fisikoki nekatuta, gorputz txarreko edo moral bajuarekin egon. Atzo neskiakin apartau nitzuan eta jota najaok, ez jakat barriketarako gogorik. (BB)

jotama. ad. (Bestelakoak) flipar.

junde eon. ad. (Bestelakoak) estar en la luna.

kabitu ezin. iz. (Bestelakoak) inquietud.

kaka burutik behera egin. ad. (Bestelakoak) reirse a la cara, mofarse. Batek besteari nahi duen guztia egin. Honek mutiko zapuok adarra jo ez, kaka burutik behera egitten joskune. (BB)

kaka egina egon. ad. (Bestelakoak) estar depre.

kaka eman. ad. (Bestelakoak) dar la brasa.

kalekume. iz. (Bestelakoak) urbanita. Hirian edo herri handian jaiotakoa. Kalekumiak dittun horrek, ez jakiñe "pagua" eta "haritza" zein zein dan esaten. (BB)

karkara. iz. (Bestelakoak) callejuela.

karkaxa. iz. (Bestelakoak) japo.

kaskamotz. iz. (Bestelakoak) cabeza rapada, skin. Ilea zerora moztuta ibiltzen dena; ziutateko tribu bat. Kaskamotzak izan zittuan morua egurtu ebenak. (BB)

kasketaldixa emon. ad. (Bestelakoak) darle el punto, cruzársele los cables. Buruan sartutako kapritxo edo bitxikeria bat egiteko bidean jarri. Kasketaldixa emon eta urtebete jaroiak etxian sartuta, urten barik. (BB)

katamilla. iz. (Bestelakoak) lio.

kazkarreko. iz. (Haserrearen adierazleak), (Bestelakoak) colleja, coscorrón. Buruan hartu edo emandako kolpea.

keiana egin. ad. (Bestelakoak) darse el piro, largarse, esfumarse. Alde egin. Pikoluak atzetik eta keiana egin jok kalian behera. (BB)

kikili usaina. iz. (Bestelakoak) olor a tigre, olor a humanidad. Izerdi usaina. Horrek aurrekuorrek astebete jaroiak dutxau barik. Hori dok kikili usaiña! (BB)

kinkiña jota egon. ad. (Bestelakoak) estar a punto de palmarla, quedarle dos telediarios, estar en las últimas. Hilzorian egon.

kintalapollan. adlg. (Bestelakoak) en el quinto pino.

koittak kontau. ad. (Bestelakoak) contar penas. Norbere penak kontatu.

kokoteko. iz. (Haserrearen adierazleak), (Bestelakoak) colleja, coscorrón. Kokotean hartzen edo ematen den kolpea. Ez neban gehixago aguantatzen eta kokoteko bat emon dotsat!

koplekin etorri. ad. (Bestelakoak) venir con chorradas, venir con tonterías, andar con chorradas, andar con cuentos. Ipuinekin edo garrantzi gutxiko kontuekin etorri edo ibili. Ez hadi koplekin etorri eta serixo ekin aurrian dakanari. (BB)

kopletan ibili. ad. (Bestelakoak) venir con chorradas, venir con tonterías, andar con chorradas, andar con cuentos. Ipuinekin edo garrantzi gutxiko kontuekin etorri edo ibili.

koskabilluak zimurtu. ad. (Bestelakoak) rajarse, acojonarse, achantarse, echarse para atrás. Egoera larri batean edo estutasunean atzera egin. Harro usaiñekin etorri dok, baiña harek morroiak aurrian ikusi orduko, majo zimurtu jakozak koskabilluak. (BB)

koskorreko. iz. (Haserrearen adierazleak), (Bestelakoak) colleja, coscorrón. Buru hezurrean eman edo hartutako kolpea. Oiñ´e hartu du koskorrekue leixukin. (AZK)

koskorretako. iz. (Haserrearen adierazleak), (Bestelakoak) colleja, coscorrón. Buruan eman edo hartutako kolpea. Koskorretako galanta hartu du atin kontra. (AZK)

koskorretakoa hartu. ad. (Bestelakoak) llevarse una hostia. Zerbait gaizki ateratzearen ondorioz atsekabea sortu. Lanetik bota zebenin kriston koskorretakue hartu zun.

kukua entzun ez. ad. (Bestelakoak) estar a punto de palmarla, quedarle dos telediarios, estar en las últimas. Hilzorian egon. Ez jakiñat horrek kukurik entzungo daben aurten. (BB)

lataputie emon. ad. (Bestelakoak) dar la brasa.

lekutan egon. ad. (Bestelakoak) en el quinto pino.

lepo. adlg. (Bestelakoak) a saco, mogollón. Asko. Eran ta jan, lepo ein gendun. (AZK) Kristona izan dek! Lepo gustau zitek herriko taldien kontziertue!

lepo jarri. ad. (Bestelakoak) ponerse las botas comiendo.

lepoaño inda eon. ad. (Bestelakoak) estar hasta las cartolas de comida o bebida.

lur azpiyan eon. ad. (Bestelakoak) estar depre.

marduria ipiñi. ad. (Bestelakoak) ponerse silicona. Betegarria jarri gorputzean. Horren neskiorren gorputza gustau? Dana marduria dok barren! (BB)

maxiatu. ad. (Bestelakoak) poner a caldo a alguien, chascarrillear, cotillear. Norbaiten gainean gaizki esaka edo haren kontu pertsonalen inguruan hizketan ibili, bera aurrean ez dagoenean. Hoixek maxixau besteik ez debe eitten. (AZK)

merkezurrean ibili. ad. (Bestelakoak) andar con tacañería, andar con roñería. Zuhurkerian ibili. Beti merkexurrin ibiltzen da pezeta bat nundik ateako. (AZK)

mormosiñuan ibili. ad. (Bestelakoak) poner a caldo a alguien, chascarrillear, cotillear. Norbaiten gainean gaizki esaka edo haren kontu pertsonalen inguruan hizketan ibili, bera aurrean ez dagoenean.

mormoxetan ibili. ad. (Bestelakoak) poner a caldo a alguien, chascarrillear, cotillear. Norbaiten gainean gaizki esaka edo haren kontu pertsonalen inguruan hizketan ibili, bera aurrean ez dagoenean. Mormoxetan ibiltzia baiño hobe dok gauzak bihar diren lekuan eta danon aurrian esatia. (BB)

norbaitenak egin. ad. (Bestelakoak) no haber nada que rascar. Ezertarako aukerarik ez eduki.

norberanismo. iz. (Bestelakoak) alamb. Berekoikeria. Unibersidadian iñork be ez jittun apuntiak lagatzen; kriston norberanismua jaon. (BB)

onenak emonda egon. ad. (Bestelakoak) estar para el arrastre, estar para Tudela. Gauza edo pertsona batek sasoia pasatuta eduki. Mendiko bizikleta ederra izan dok, baiña hainbeste kilometro egin eta gero, onenak emonda jaok. (BB)

ospa egin. ad. (Bestelakoak) darse el piro, largarse. Alde egin.

pekotza egin. ad. (Bestelakoak) jiñar, echar un tordo. Kaka egin.

peto jo/egon. ad. (Bestelakoak) estar sin blanca, no tener pelas. Poltsikoan dirurik ez izan. Zentimoik´e etzaukenat, peto natxion / Nik peto jo diñat eta ezin diñat ezerre gehixo pagau. (AZK)

piperrik ere ez jakin. ad. (Bestelakoak) no tener ni puta idea. Ezer ez jakin.

porru eginda. adlg. (Bestelakoak) hecho polvo.

Pot eginda egon/gelditu. ad. (Bestelakoak) estar hecho/a polvo, estar para el arrastre. Nik ezin diñat gehixo, pott einde geldiu naun! (AZK)

potrojorran. adlg. (Bestelakoak) tocándose los huevos. Alferkerian, ezer egin gabe. Egun guztia potrojorran pasatzen dau horrek!

potrotakoa hartu. ad. (Bestelakoak) llevarse una hostia. Zerbait gaizki ateratzearen ondorioz atsekabea sortu.

potruak zimurtu. ad. (Bestelakoak) rajarse, acojonarse, achantarse, echarse para atrás. Egoera larri batean edo estutasunean atzera egin. (BB)

soman egon. ad. (Bestelakoak) estar al loro, estar atento/a. Erne egon. (BB)

susa. iz., adj. (Haserrearen adierazleak), (Bestelakoak) peleón/a.

talaian egon. ad. (Bestelakoak) estar al loro, estar atento/a. Erne egon. Talaixan egon biharko gaittun, bestela ez jonau txokolate berorik jango. (BB)

tirue in arte jan. ad. (Bestelakoak) estar hasta las cartolas de comida o bebida.

tonto plantan. adlg. (Bestelakoak) sin darse cuenta. Akordatu/konturatu ere egin gabe. Tonto plantan mozkor galanta harrapau gendun. (AZK)

tutik ere ez jakin. ad. (Bestelakoak) no tener ni puta idea. Ezer ez jakin. Hor jabik hori sasiletrauori dakixen moduan berba egitten, eta tautik be ez jakik. (BB)

txalanduta. adj. (Bestelakoak) mareado/a.

txapel oker. iz. (Bestelakoak) picolo.

txetu. ad. (Bestelakoak) cansarse.

txiza belarrira egin. ad. (Bestelakoak) reirse a la cara, mofarse. Batek besteari nahi duen guztia egin. (BB)

txoixue. iz. (Bestelakoak) hacer tongo.

xehetuta egon. ad. (Bestelakoak) estar depre.

xemeikoik be egon . ad. (Bestelakoak) estar sin blanca, no tener pelas. Poltsikoan dirurik ez izan. Atzo gastau nitxian diruak eta gaur xemeikoik pe nitxiok.

xixko inda eon. ad. (Bestelakoak) estar depre.

zakarrik ez euki. ad. (Bestelakoak) no tener pelas.

zapua euki. ad. (Bestelakoak) coger manía, coger tirria, coger asco. Norbaitenganako gorrotoa edo nazka sortu. (BB)

zarrazoi. iz. (Bestelakoak) chaparrón.

zartaye. iz. (Bestelakoak) paliza.

zipot in. ad. (Bestelakoak) estar hasta las cartolas de comida o bebida.

zisko eginda. adlg. (Bestelakoak) hecho polvo. Egun osun lanin pasau diñat ta zisko einde natxion. (AZK)

ziztu putean. adlg. (Bestelakoak) pisar a fondo.

zulue. iz. (Bestelakoak) cárcel.

zurezko trajia jantzi. ad. (Bestelakoak) palmarla. Pertsona bat hil. Zurezko trajia jantzi, eta hankak aurrian direla etara juek. (BB)

zuritu. ad. (Bestelakoak) desplumar (el dinero).